Τετάρτη, 19 Οκτωβρίου 2016

Όταν Τσώρτσιλ και Στάλιν χώριζαν την Ευρώπη πάνω σε μια χαρτοπετσέτα!

«...αργότερα οι δυο τους συζήτησαν και πάλι αλλά με άφησαν έξω. Το βρίσκω μυστικιστικό και αφύσικο. (...) Έμαθα πως έμειναν πολλές ώρες συζητώντας» γράφει στις 10 Οκτωβρίου 1944 στο «Μικρό Ημερολόγιό» του ο τότε πρεσβευτής της Αμερικής στη Μόσχα Άβερελ Χάριμαν. Οι «δυο τους» είναι ο Ιωσήφ Στάλιν και ο Γουίνστον Τσώρτσιλ. Ο πρεσβευτής έμαθε τι συζήτησαν στη Μόσχα εκείνο το βράδυ οι δύο ηγέτες περίπου πέντε μήνες αργότερα, όπως σημειώνει στο Ημερολόγιό του με κάποια απογοήτευση, καθώς είχε μείνει εκτός από μια «δραματική και ιστορικά καθοριστική συνάντηση». Σε αυτήν σχεδιάστηκε το μέλλον της Ευρώπης και καθορίστηκαν οι «σφαίρες επιρροής» των Δυτικών και της Σοβιετικής Ένωσης.

Η κατάρρευση της ναζιστικής Γερμανίας είναι πλέον ορατή. Το φθινόπωρο του 1944 ο Κόκκινος Στρατός έχει εισέλθει στην Πολωνία, στη Ρουμανία και στη Βουλγαρία, έχει καταλάβει τμήμα της «γερμανικής καρδιάς» (Πρωσίας) και οι συμμαχικές στρατιές στη Δύση έχουν ελευθερώσει ολόκληρη σχεδόν τη Γαλλία. Ο στρατιωτικός σύμβουλος του Στάλιν στρατηγός Αλεξέι Αντόνοφ, γράφει ο Τζέφρεϊ Ρόμπερτς στο βιβλίο του «Beware Greek Gifts», είχε ενημερώσει τους δύο ηγέτες ότι ήταν «ζήτημα δύο ή τριών μηνών» η ολοκληρωτική κατάρρευση της χιτλερικής Βέρμαχτ. Δεν έπεσε έξω. Έφθασε λοιπόν η «ώρα να συζητηθούν θέματα (...) και της μεταπολεμικής φυσιογνωμίας της Ευρώπης μας», είχε γράψει τον Ιούλιο ο υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας Άντονι Ήντεν στον σοβιετικό ομόλογό του Βιατσεσλάβ Μολότοφ. Εκείνο που δεν του έγραψε ήταν ότι η «φυσιογνωμία» της μεταπολεμικής Ευρώπης είχε ήδη συζητηθεί από τους Τσώρτσιλ και Ρούζβελτ στην Ουάσιγκτον. Έτσι, όταν ο Τσώρτσιλ έφθασε στη Μόσχα, είχε και τις απόψεις του Αμερικανού προέδρου για τη μεταπολεμική μορφή της Γηραιάς Ηπείρου. Ο Τσώρτσιλ βρήκε «έναν Στάλιν σε κατάσταση ευφορίας», γράφει στα απομνημονεύματά του. Η συνάντηση στο Κρεμλίνο - η τέταρτη των δύο ηγετών στη διάρκεια του Πολέμου - έγινε σε πολύ θερμό κλίμα. Ο Στάλιν απαρίθμησε τις επιτυχίες των σοβιετικών μηχανοκίνητων, έδωσε συγχαρητήρια στον Τσώρτσιλ για «το πνεύμα, τη δύναμη της αυτοπεποίθησης» το οποίο έδειξε η Βρετανία - που ενθουσίασαν τον Τσώρτσιλ - και δήλωσε ότι μόλις τελειώσει ο πόλεμος στην Ευρώπη θα επιτεθεί στην Ιαπωνία, κάτι το οποίο «ήταν ωραίος αιφνιδιασμός» για τον Βρετανό πρωθυπουργό.

Ύστερα από μια επιτροχάδην συζήτηση για τη δυνατότητα συνεργασίας της εξόριστης στη Βρετανία κυβέρνησης της Πολωνίας με την πολωνική κυβέρνηση που δημιούργησε η Μόσχα - «πρόβλημα» που παραπέμφθηκε στους υπουργούς Εξωτερικών των δύο χωρών - οι Τσώρτσιλ και Στάλιν πέρασαν στα προβλήματα των Βαλκανίων. Ήταν ο Τσώρτσιλ που μίλησε πρώτος και στόχευσε αμέσως στην ουσία. Οι δύο χώρες θα πρέπει να συμφωνήσουν να διαιρέσουν την Ευρώπη σε σφαίρες επιρροής - η μία χώρα να έχει «κυρίαρχη επιρροή» σε μια σφαίρα και η άλλη χώρα «κυρίαρχη επιρροή» σε άλλη σφαίρα. 

Η πρόταση ήταν «τολμηρή αλλά όχι πρωτότυπη», παραδέχθηκε χρόνια αργότερα ο Τσώρτσιλ. Για να ενισχύσει τη «θετική ατμόσφαιρα» προσέφερε στον Στάλιν ένα γενναιόδωρο deal: τη Ρουμανία, όπου ήδη είχαν προωθηθεί οι σοβιετικές δυνάμεις, έναντι της Ελλάδας. Με τη σύμφωνη επιθυμία της Αμερικής, η Ελλάδα θα έμενε εκτός της σοβιετικής σφαίρας. «Η Βρετανία πρέπει να είναι η κύρια δύναμη στη Μεσόγειο» τόνισε στον Στάλιν, ο οποίος δεν αντέδρασε.
Ο Τσώρτσιλ προχώρησε: Η Ουγγαρία και η Γιουγκοσλαβία θα ανήκουν ισότιμα 50-50 και στις δύο σφαίρες, η Ρουμανία θα είναι κατά 90% στη σοβιετική σφαίρα και 10% στη σφαίρα των Δυτικών, ενώ η Βουλγαρία θα περιέλθει κατά 75% στη σοβιετική σφαίρα επιρροής και κατά 25% στη δυτική σφαίρα. Καθώς ο Στάλιν άκουγε με προσοχή τον μεταφραστή του ο Τσώρτσιλ πήρε ένα λευκό χαρτί που ήταν πάνω στο τραπέζι μαζί με μολύβια, ποτήρια και δύο μπουκάλια κονιάκ και έγραψε με μικροσκοπικά γράμματα τις χώρες και τα ποσοστά, όπως τα είχε προτείνει. Πέρασε το χαρτί στον Στάλιν, εκείνος το διάβασε με προσοχή, ύστερα πήρε το μπλε μολύβι του και έβαλε ένα «τσικ» στο δεξί μέρος της σελίδας.
Για τον Βρετανό πρωθυπουργό «δεν υπήρχε καμία αμφιβολία ότι ο ψυχρός Στάλιν (...) ήταν σύμφωνος», γράφει ο Τ. Β. Τσάμπερλιν στο πλούσιο σε έγγραφα εποχής βιβλίο του «The Moscow Conference 1944: Top Secret». Δεν έγινε συζήτηση για το θέμα και ο Τσώρτσιλ συνέχισε τις προτάσεις του. Η Ανατολική Πρωσία να χωριστεί στα δύο - η μισή να περάσει στη Σοβιετική Ένωση και η άλλη μισή στην Πολωνία -, οι Γερμανοί κάτοικοί της να μετακινηθούν στα ενδότερα της Γερμανίας και η Σιλεσία να περιέλθει στην Πολωνία «έναντι της απώλειας των πολωνικών εδαφών που της απέσπασε» η Σοβιετική Ένωση, σαρκάζει ο Τσάμπερλιν. Η συζήτηση κράτησε σχεδόν έξι ώρες - κατά τις 3 μετά τα μεσάνυχτα Τσώρτσιλ και Στάλιν αποσύρθηκαν.

Το μεσημέρι της επομένης ο Τσώρτσιλ έστειλε στον Στάλιν ένα κείμενο με τα συμπεράσματα της συζήτησής τους, το οποίο είχε ετοιμάσει ο Ήντεν. Ο Στάλιν υπογράμμισε τα σημεία που αφορούσαν τη σοβιετική σφαίρα επιρροής, «σοβιετοποίησε» τα ποσοστά της Ουγγαρίας και της Βουλγαρίας σε 90-10 και έστειλε το κείμενο στον Μολότοφ με εντολή «να το συζητήσει»με τον Βρετανό ομόλογό του. Η συνάντηση των δύο υπουργών δεν άλλαξε τίποτε στο κείμενο και σε αυτήν τη «σταλινική μορφή» του επικυρώθηκε αργότερα στη διάσκεψη της Γιάλτας, τον Φεβρουάριο του 1945. Ο διαχωρισμός της Ευρώπης σε σφαίρες επιρροής - λέξεις-ταμπού - καλλωπίστηκε ιστορικά ως «Διακήρυξη της Γιάλτας».

Για να ενισχύσει τη «θετική ατμόσφαιρα» ο Τσόρτσιλ προσέφερε στον Στάλιν ένα γενναιόδωρο deal: τη Ρουμανία, όπου ήδη είχαν προωθηθεί οι σοβιετικές δυνάμεις, έναντι της Ελλάδας. Με τη σύμφωνη επιθυμία της Αμερικής, η Ελλάδα θα έμενε εκτός της σοβιετικής σφαίρας. «Η Βρετανία πρέπει να είναι η κύρια δύναμη στη Μεσόγειο» τόνισε στον Στάλιν, ο οποίος δεν αντέδρασε.
(ΣΧΟΛΙΟ ΜΟΥ: ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΤΕ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΑΝΟΗΤΗΣ ΜΙΣΑΛΛΟΔΟΞΙΑΣ ΤΟΥ ΖΑΧΑΡΙΑΔΗ, ΕΝΩ ΥΠΗΡΞΕ ΑΥΤΗ Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΑΓΓΛΩΝ ΚΑΙ ΣΟΒΙΕΤΙΚΩΝ ΝΑ ΣΠΡΩΞΕΙ ΤΟ ΕΑΜ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΑΡΣΙΑ ΤΩΝ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΩΝ ΤΟ '44 ΚΑΙ ΝΑ ΟΔΗΓΗΣΕΙ ΣΤΟΝ ΣΥΜΜΟΡΙΤΟΠΟΛΕΜΟ/ΕΜΦΥΛΙΟ....!!! ΟΤΑΝ ΟΛΗ Η ΕΥΡΩΠΗ ΜΑΖΕΥΕ ΤΑ ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΤΗΣ ΚΑΙ ΞΑΝΑΓΕΝΝΙΟΤΑΝ ΑΠΟ ΤΑ ΕΡΕΙΠΙΑ ΤΗΣ, ΕΜΕΙΣ ΞΕΚΙΝΟΥΣΑΜΕ ΕΝΑ ΠΟΛΕΜΟ ΠΟΥ ΘΑ ΔΙΑΡΚΟΥΣΕ ΟΣΟ ΔΙΗΡΚΗΣΕ ΓΙΑ ΕΜΑΣ ΚΑΙ Ο Β' ΠΠ ΜΕ ΠΟΛΥ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΟΜΩΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΘΑ ΑΛΛΑΖΕ ΜΕ ΤΙΠΟΤΑ, ΔΙΟΤΙ ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΙΧΑΝ ΗΔΗ ΣΥΜΦΩΝΗΣΕΙ... στην φωτογραφία η περίφημη πλέον "χαρτοπετσέτα" με το μοίρασμα της Ευρώπης σε σφαίρες επιρροής...)